De burgemeester ontmoette onder meer Idayris Yolima Carrillo Pérez, burgemeester van Riohacha, die oprecht vreest voor haar leven. (eigen foto)
‘Ik heb diep respect voor mijn collega’s daar’
PUTTEN – Samen met de burgemeesters van Hannover, Stockholm, Eygalayes en Wim Deetman van Den Haag vertrok burgemeester Van Putten onlangs naar het Zuid-Amerikaanse Colombia. Pax Christi Nederland en de Vereniging van Nederlandse Gemeentes organiseerden dit bezoek onder het thema ‘Europese burgemeesters ondersteunen lokale democratie in Colombia tijdens verkiezingsperiode’. Colombia heeft zwaar te lijden onder het geweld van intern gewapende conflicten. Burgemeesters, raadsleden, ambtenaren en bij het bestuur betrokken burgers worden met de dood bedreigd, waardoor de lokale democratie op zeer losse schroeven komt te staan.
Pax Christi hoopt een signaal af te geven aan de illegale gewapende groepen, die gevoelig zijn voor de Europese publieke opinie de politieke druk, dat hun praktijken niet onopgemerkt blijven. Een mediacampagne met spotjes van Europese burgemeesters en de solidariteitsverklaring zijn onderdelen van het programma.
,,De effecten zijn te zien in de uitslag van de laatste verkiezingen in Bogotá. Voor het eerst is een linkse burgemeester gekozen. De bevolking is de harde hand beu. Er moet een vredesdialoog komen. In Antioqua is een Werkplaats voor de Vrede opgericht, een ontmoetingspunt voor de gewapende groepen en de actieve burgers, om de dialoog op te starten,” aldus Van Putten.
Burgemeester Van Putten is met de delegatie meegereisd als lid van het Adviescollege Internationale Zaken en als interim-voorzitter van het Platform Gemeentelijk Vredesbeleid van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In november 2002 bracht een delegatie van Colombiaanse burgemeesters een bezoek aan Europa. Zij vroegen aandacht voor de situatie in hun land. Burgemeester Van Putten en de burgemeesters van Nijmegen en Rijswijk ontvingen deze groep in Den Haag. Pax Christi en VNG besloten een gezamenlijk programma te starten, met als belangrijkste doelstelling het mobiliseren van Europese solidariteit en (politieke) steun voor de bedreigde democratie in Colombia.
Van Putten: ,,Colombia is via de Antillen ons buurland. De komst van deze delegatie heeft misschien weinig invloed gehad, maar solidariteit is niet in aantallen uit te drukken.”
De delegatie bezocht twee departementen, Cauca en Antioquia. In deze regio’s hebben de lokale leiders en autoriteiten interessante lokale vredesinitiatieven ontwikkeld, ondanks het feit dat de regio’s ernstig getroffen worden door de gevolgen van de strijd tussen de gewapende groepen. Colombia wordt al meer dan dertig jaar verscheurd door interne gewapende conflicten. Vooral de paramilitaire groepering AUC, de guerrillagroepering FARC en ELN en het nationale leger bevechten elkaar. De lokale democratie wordt daardoor ernstig aangetast. Het doel van de illegale gewapende groepen is om de militaire en politieke controle over de lokale democratie te krijgen. De afgelopen periode zijn er meer dan zestig burgemeesters en raadsleden vermoord en nog veel meer ontvoerd.
Levensbedreiging
Het bezoek maakte op de burgemeester diepe indruk. ,,Wat mij het meest is bijgebleven is een). gesprek met burgemeester Idayris Yolima Carrillo Pérez, Alcaldesa de Riohacha. (Alcaldesa = burgemeester). Zij vertelde mij: ‘Ik maak mij grote zorgen om mijn leven. Ik denk dat ik in januari vermoord word. Ik ben drie jaar geleden gekozen en heb in de afgelopen periode problemen gehad met gewapende groepen. Een half jaar lang heb ik onder zware bewaking in een hotel geleefd, zonder contact te kunnen hebben met mijn familie. Ik ben inmiddels weer thuis, maar sta nog steeds 24 uur per dag onder politiebescherming’. In Colombia kun je je niet herkiesbaar stellen. Haar grote vrees is dat in januari de afrekening komt. Ik heb me afgevraagd wat ik zou doen, maar je kunt je deze omstandigheden niet voorstellen. Ik heb haar wel gezegd dat ik groot respect voor haar heb, dat ze dit werk ondanks de bedreigingen blijft doen. Daar was zij heel duidelijk in. ‘Ik ben gekozen door de mensen om dit werk te doen, ik ga niet weg’.”
Ook een andere burgemeester bevestigde tegenover Van Putten dat hij meerdere malen was bedreigd. ,,Ik vroeg hem hoe dat in zijn werk gaat. Dat was heel simpel. Hij kreeg bezoek van een commandant die in zijn ene hand een kogel hield en in de andere een wensenbriefje. Als burgemeester kan je dan kiezen. Als je niet kiest krijg je sowieso binnen 24 uur de kogel. Dat zijn de omstandigheden waaronder zij hun werk moeten doen. Dat is werkelijk niet voor te stellen.”
De Europese delegatie werd streng beveiligd. Van Putten: ,,Op een gegeven moment wen je er min of meer aan dat er constant bodyguards om je heen lopen. Bij een bezoek aan een indianengemeente werden we vervoerd in een bus. Voor ons reed een truck van het leger met een mitrailleur erop, daarachter motoren, ook naast de flanken van de bus nog eens motoren en de stoet werd ook weer afgesloten door een bewapende legertruck. De reisleider vertelde ons dat we nog geen kilometer van de stellingen reden, maar alles wat ik zag was groen bos. Echter toen tijdens de vergadering uit voorzorg twee ambulances het terrein opreden kwam de bedreiging wel heel dichtbij.”
Burgemeester zijn in Europa of in Colombia is niet te vergelijken. ,,Hier heb je een redelijk geordende taak. In Colombia en dan in het landelijke gebied, is de taak van de burgemeester het voortdurend bezig zijn met het werkelijke lijfbehoud van de burgers.” Ongeveer een derde van de gemeentes in Colombia staat daadwerkelijk onder invloed van gewapende groepen. Colombia is het meest gewelddadige land van Zuid-Amerika en kent een lange traditie van geweld. Gezag bestond tot ver in de vorige eeuw niet. Grootgrondbezitters hadden eigen legertjes die met harde hand optraden tegen de boeren. Geleidelijk ontstonden er verzetsgroepen en braken een burgeroorlogen uit. Tien- en tienduizenden mensen werden het slachtoffer van geweld.
Van Putten: ,,Colombia heeft de tragiek geen arm land te zijn. Was zij dat wel dan zouden de Europese portemonnees sneller open gaan voor hulp. Het is juist een rijk land, alleen de rijkdom is totaal oneerlijk verdeeld. 62 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens van één dollar per dag. Daarbij is er natuurlijk de cocaproductie, maar daar wordt de bevolking min of meer toe gedwongen, ze doen het lang niet altijd vrijwillig. De winst op de coca verdwijnt in de zakken van handelaren. Slechts tien procent vloeit terug naar het land. Vroeger was Colombia het land van de koffie, maar door de concurrentie op de wereldmarkt is de verkoopprijs per kilo drastisch gedaald, terwijl de productiekosten wel stijgen. Om die concurrentiestrijd tegen te gaan is Europees geld nodig.”
Hoewel de aanwezigheid en de dreiging van de rebellen aan de orde van de dag zijn, slagen enkele indianengemeentes in Antioquia er in weerstand te bieden. ,,Bij één van de gemeentes die we bezochten was een heel duidelijke sociale structuur te zien. Elke inwoner vanaf zes jaar mag meepraten. Er wordt net zo lang gepraat totdat iedereen het eens is. Daardoor ontstaat een sterk collectief besef. Zij hebben een uitdrukking die zegt: ‘als een klein beest moet vechten tegen een groot beest verliest hij altijd, daarom moeten het kleine beest zoveel andere kleine beesten achter zich verzamelen dat het grote beest weg gaat’. En dat werkt in de praktijk. De gemeente was beveiligd door onbewapende bewakers, maar de rebellen lieten het uit hun hoofd om het dorp aan te vallen. De filosofie van de regering is ‘Een sterke arm en een groot hart’, de lokale bevolking zegt juist ‘Een groot hart resulteert uiteindelijk in een sterke arm’. Samen sta je sterk. Ze vechten van onderuit, en komen zo uiteindelijk ook bij de kopstukken terecht.”
Tot en met december zal Pax Christi in Europa diverse activiteiten organiseren om aandacht te vragen voor de problematiek. In Nederland wordt gewerkt aan een speciale website met discussieforum, publieksacties zals het sturen van protesten aan illegale bewapende groepen, tentoonstellingen in musea en activiteiten in Den Haag rond de dag van de mensenrechten op 10 december. Volgende maand reist een groep Europeanen af naar Zuid-Colombia om daar twee weken te werken met en training te geven aan Colombiaanse jongeren met leidinggevende functies in de lokale vredesinitiatieven.
Ondanks alles hebben de Colombianen een heel positieve levensmentaliteit, zo ondervond Van Putten. ,,Ze hebben een Latijns-Amerikaanse opgewektheid. Je moet geen grotere problemen maken dat er zijn en ondanks alle tegenslagen genieten van het leven”.
De burgemeester ontmoette onder meer Idayris Yolima Carrillo Pérez, burgemeester van Riohacha, die oprecht vreest voor haar leven. (eigen foto)